JANELAS ALTAS

Breve pero intensa viaxe a Lisboa, a esa fermosa e sorprendente cidade que nunca se dá visto, que nunca se dá andado, que nunca… Apenas catro días, o quinto pérdese devorando os centos de quilómetros que nos separan. Chegaron a pouco, claro, pero tamén deron moito de sí, entre outras cousas, uns poucos posts para este triste blog. E aquí vai entón o primeiro, este que plaxia o seu título da tradución portuguesa do poemario de Philip Larkin editado por Ediçoes Cotovia. Non puiden escaparlle, era como se me estivera chamando a berros, por eso estes versos:

High Windows

When I see a couple of kids
And guess he’s fucking her and she’s
Taking pills or wearing a diaphragm,
I know this is paradise

Everyone old has dreamed of all their lives_

Janelas altas

Quando vejo um casal de miúdos
E percebo que ele a anda a foder e ela
Usa un diafragma ou toma a pílula
Sei que isto é o paraíso

Com que os velhos sonharam toda a vida_

Nota: A ventá forma parte da fachada dun edificio do Chiado (R/ Duque 47 – 51) no que unha artista xove realiza unha intervención que lle serve de proxecto para o seu Mestrado em Pintura da Faculdade de Belas-Artes da Universidade de Lisboa, o seu nome é Ana Velez. O espazo era grande, contou coa colaboración doutros dous artistas.

TRECE MANEIRAS DE MIRAR UNHA VENTÁ

I
Calculou ben o impulso e deu o salto / forzando a resistencia / do tempo recluído / nas súas sombras. (Lois Pereiro)

II
O axente xudicial mirou para arriba e identificou doadamente a ventá dende a que se lanzara aquel home, había unha altura considerable, o estraño foi que non se deformara a trompeta. Disque se trataba dun tal Chet Baker, un músico famoso. Nunca antes oira falar del. Para que ía tirarse un músico famoso dende unha ventá nunha cidade que non era a súa, nun pais que non era o del, e máis estando el de garda!

III
Nin que Bohumil fora tonto, que non soupera cal era realmente a súa situación, que descoñecera o relato da mazá de Newton, que non poidera considerar a posibilidade do suicidio. Acaso un suicida non pode tamén botarlles de comer ás pombas?

IV
O xesto, o simple e significativo xesto de quitar o reloxo e pousalo coidadosamente, todo o que ese xesto implica. Logo a ventá, sen máis, sen dubidalo. ‘Kuhle Wampe’, 1932. A vida era unha bicicleta.

V
A derradeira performance de Ana Mendieta, o seu corpo lixeiro voando, trinta e catro pisos de caída libre, libre, libre… Moitos dedos sinalaron a Carl Andre, pero que podemos saber nós?

VI
Dende unha fría torre tirolesa, así Walter, así o pobre Walter, sen compaixón, con ese pulcro horror, con esa especie de obscena delicadeza, así o lanzou Bernhard contra o chan.

VII
Non sabería dicilo, non podería confirmar se nas dúas ocasións nas que o fixo a ventá era a mesma, supoño que non, que nada tiñan que ver unha coa outra. Unica Zürn botouse a voar ós doce anos e o seu tenro corpo rematou entregándolle o seu sexo á lingua dun sedento can (así, sen retórica algunha, nolo fixo saber na súa ‘Primavera sombría’). Con cincoenta e catro anos volveuse a tirar, matouse por segunda e definitiva vez, xa para sempre. Non sei se toda esquizofrenia precisa de dúas mortes.

VIII
Foron varios, incluso moitos, pero apenas permitiron que víramos as imaxes, non deixaron que os media… Aínda así e todo existen probas, existen tamén xa lendas, case mitos. Penso por exemplo nesa parella collida da man, tal e como se nos repite na novela de Don DeLillo ‘El hombre del salto’.

IX
Por suposto, un accidente, como discutirllo á familia, a Julia, supoño, tamén a Julia, a pesar de los pesares. Pero sen entrar en detalle, por unha ventá partiu tamén José Agustín Goytisolo.

X
Do magnetismo atroz que sobre os corpos, certos corpos, exercen en certos momentos as ventás de certas comisarías. A eso, a reflexionar sobre esa anomalía da física, dedicou Darío Fo unha das súas pezas máis coñecidas.

XI
Deleuze optou por unha xanela rizomática aberta nunha meseta, non sei exactamente en cal das mil, pero tanto ten.

XII
Oliveira é posible que non acabara de decidirse aínda, hai teses de todo tipo, non teño noticia de que Cortázar se manifestara con máis precisión. É perfectamente posible vivir eternamente asomado a unha ventá. Quero dicir nunha novela, claro.

XIII
A Buster Keaton pasoulle ó revés, foi a ventá a que se lle botou enriba.

DANOS COLATERAIS 2

Desta vez foi Francisco, el é o autor da foto e a el lle teño que dar as grazas. Nada que dicir, en todo caso apuntar evocacións, probablemente ficticias, seguramente forzadas: penso en Joseph Cornell, nesas súas caixas nas que se apretan tantos mundos; en Pierre Roy, con esas composicións tamén contidas nun formato caixón, escaparate talvez, ás veces; hai -poidera ser- un eco metafísico de Giorgio de Chirico, aínda que sen sombras… En todo caso, sen dubidalo, hai novamente uns ollos que miran por min pousados nunha ventá.

ICONOLOXÍA VAXINAL

Explícome. O concepto de iconoloxía vaxinal foi creado aló polos primeiros setenta para facer referencia á existencia dunha imaxinería propiamente feminina no ámbito da produción artística. As súas introdutoras foron dúas artistas, Judy Chicago e Miriam Shapiro, á vez activistas do denominado Movemento de Liberación da Muller. Tras unha teimuda búsqueda dun elo que distinguira as realizacións das mulleres das realizadas polos homes deron coa teoría da existencia dun suposto patrón común nas obras das primeiras: todo se organizaba derredor dun orificio central innegablemente metafórico.
Sobre este capítulo da historia da arte pódese atopar moita máis información no fabuloso libro de Patricia Mayayo titulado ‘Historias de mujeres, historias del arte’, e refírome aquí a el por un motivo máis que xustificado -como pronto ides ver- co que batín circunstancialmente cando andaba detrás doutras cousas. O caso é que, ó profundizar na cuestión dese metafórico centro que pode ser identificado en todo produto artístico realizado por mulleres, as autoras cren recoñecelo en múltiples formas e citan varias, unha delas, unha das mencionadas, son as ventás.
A miña lóxica aristotélica non acaba de dilucidar se neste meu blog fago uso e abuso dunha iconoloxía vaxinal, partindo da base de que non son muller, ou, pola contra, se debo ponderar con máis obxectividade canto de muller hai en min. Por suposto, as conclusións que eu obteña ó respecto non serán xa expostas aquí.

MONOMALISMO

Algún (non sei se debería empregar o plural) dos poucos visitantes deste blog manifesta dun xeito light a súa saturación ante tanta ventá/xanela. Disque o asunto pode xa resultar pesado, aburrido. Supoño que si, que ten razón, que con tantas e tantas cousas como acontecen diariamente en forma de dramas humanos debe parecer estúpido este paranoico afán monotemático. Aínda así, terco impenitente, vou resistir un pouco máis, talvez non moito.
A Louise Bourgeois, que perseverou.

RIDÍCULO (EU)

Sorprendeume que sendo luns fora posible visitar as exposicións na sede da Fundación Caixagalicia d’A Coruña, está claro que un funciona xa por inercia. Fun atraído por esa montaxe que xa percorreu outras cidades e que recibiu o título rimbombante de Cara ao paraíso. Un diálogo coa arte galega e as vangardas. Podería terse chamado de calquera outro xeito, habería xustificadas posibilidades. O caso é que… A ver quen nega o valor artístico e supoño que crematístico de calquera das obras expostas, non serei eu. Mais eso non creo que sexa motivo dabondo para considerar que a exposición mereza a pena como tal, como proposta de conxunto e non como alarde de propiedades (un par de picassos, un chagall, un esperpéntico dalí, un miró, un braque, un par de ferrados de laxeiro, unha torada de leiro,etc.). E ollo, unha por unha, moitas das obras son interesantes, pero non precisamente as que fan ostentación de aristocrática sinatura artística, esas case todas son menores. Vaia, que me deixou frío, que salvo a grata satisfacción de ver novamente esa Rosiña sueña de Lamazares, daquel Lamazares dos oitenta que a min aínda me segue parecendo magnífico, e non digo xenial ou orixinal, que no contexto da arte galega tamén, pero si atrevido e necesario. Algo semellante podería dicir de Vilariño e as súas impactantes fotos de animais desecados pousados sobre moreas de coloridas especias. Excepcións.
Pero eso non foi todo, e menos mal. Mereceu a pena visitar a exposición da terceira planta, Posgraffiti, xeometría e abstracción, unha mostra con múltiples apéndices (ou case mellor, prolongación de diferentes propostas de arte nás rúas) e coa que levei unha grata sorpresa. Teño que recoñecelo, si. Dígoo porque non pensaba atopar nada especial que non remitira a cousas tipo Basquiat ou, talvez, Banksy. Pero non, recibín unha fermosa cura de humildade. Quedei interesadísimo en Momo, en Eltono (sobre todo), en Marlon de Azambuja e, menos, en Bassett. Lástima non terlle prestado antes atención a esta oferta, basicamente porque me tería feito ilusión patear certas rúas buscando os cebos nos que deixar algunha pequena filigrana, algún rastro(?), ou simplemente observar.

A ventá que aparece neste post está obtida directamente da rede, concretamente de lovecolors.net, e a intervención plástica que se observa na mesma é obra de Eltono, agora xa inconfundible na súa particular caligrafía de limpas xeometrías e de remate sempre bifurcado.

DANOS COLATERAIS

Unha das ventás que me fixo chegar Julián.

Recibo agasallos que son, obviamente, miradas entregadas ós meus ollos. Resulta fermoso sentir que, noutros lugares, en calquera impredicible instante, hai quen de repente se pon a mirar por min cara a unha ventá na que, quen sabe, algo chamou a súa atención e, dun xeito reflexo, fixo reaccionar a súa tristeza de tren.
Por suposto, tamén existen as miradas case paralelas, aquelas que se pousan nun mesmo obxecto sen saber unha da outra ate que un día…
As tristezas compartidas sempre resultan máis soportables.

Achtung: A ventá que ilustra este post foi fotografada por Julián e, con outras, fíxoma chegar. Un xesto semellante debo agradecerllo tamén a Xulia, que meses atrás me enviou por e-mail as súas, sen embargo a miña incompetencia botando a andar este artefacto infame con forma de blog fixo que me quedara sen elas. Síntoo ben. Grazas ós dous. Grazas tamén a Antero de Alda (se esto algunha vez le) pola súa xanela primaveral e por todo o que nos ofrece a través da rede e que podedes ir vendo se entrades no blog que vos enlazo aquí ó lado (deixádevos levar).

EXCESOS, EXCESOS, EXCESOS… DEFECTOS.

De poboación, de pobreza, de riqueza, de violencia, de armamento, de consumo, de emisións contaminates, de produción, de información, de fútbol, de publicidade, de velocidade, de funcionariado, de parados, de altos cargos, de automóbiles, de literatura, de blogs, de capturas de, de programas de, de caixas de aforros, de bancos, de leis, de confianza, de peso, de portos exteriores, de universidades, de aeroportos, de concellos, de subvencións, de propaganda, de deixadez, de irresponsabilidade, de vaidade, de petulancia, de aspiracións, de depresións, de frustracións, de separacións, de preocupacións, de despreocupación, de aspirantes, de licenciados, de analfabetos, de relixión, de corrupción, de declaracións, de campos de golf, de accidentes de, de celebracións, de conmemoracións, de mala educación, de desconsideración, de afectación, de presunción, de silicona, de carga, de autoridade, de permisividade, de tempo, de cariño, de rabia, de orgullo, de consideración, de sol, de auga, de papeleo, de traballo, de sedentarismo, de construcións, de destrución, de oferta, de demanda, de coñecemento, de ignorancia, de estupidez, de sofisticación, de confusión, de retranca, de …, de excesos.

E tamén, si, ben sei, de ventás.

MULLERES, TALVEZ

O VENTO

O vento sopra contra
as janelas fechadas.

Na planície imensa
na planície absorta
na planície que está morta.

E os cabelos do ar ondulam loucos
Täo compridos que däo a volta ao mundo.

Sento-me ao lado das coisas
e bordo toda a noite a miña vida

Aqueles dias tecidos
que tinham un ar de fantasia
quando vieram brincar dentro de mim.

E o vento contra as janelas
faz-me pensar que eu talvez seja um pássaro.

Versos de Sophia de Mello Breyner Andresen cos que quero facer a miña pequena homenaxe a todas as mulleres, pero sobre todo ás miñas, talvez paxaros, talvez.

O PESO DOS DESEXOS

As cousas acontecen, punto. Hai veces que entendemos máis ou menos por que, o normal é que non, que aparezan ante nós, ou mesmo en nós, e –agora que está de moda o tema- a lidiar con elas. Algo así é o que fai que lle adique este post a Edward Hopper.
Durante un lote de anos (un ferrado!) unha reprodución de considerable formato dunha pintura súa colgou dunha das paredes do meu cuarto, tratábase do cartaz editado con motivo dunha exposición que a Fundación Juan March (que filantrópicos seres acumularon as fermosas coleccións de arte que xustifican moitos dos museos e fundacións existentes!) ofrecera no Madrid do histórico ano 89. Naquel entón pouco sabía do pintor neoiorquino e basicamente atraíame por asocialo con dous cadros, un dunha casa ó lado das vías do ferrocarril, casa que non sei se con razón ou sen ela sempre vinculei coa que Hitchcock nos mostrou en ‘Psicose’, e outro o que se empregou para o mentado cartaz, onde aparecía unha muller sentada na beira dunha cama dun cuarto de hotel lendo uns papeis. A min parecíanme tremendamente poéticos, suxerentes (sigo pensando que o son). Ben, aquelo serviume para coñecer mellor a Hopper, para descubrir que pintara máis casas ó lado das vías, máis mulleres en interiores e, sobre todo, moitas ventás.
Foi pasando o tempo e eu non lle prestei máis atención a este artista e, ademais, rematei cansando de ver aquela parede mostrándome aquela mesma muller e un día calquera desfíxenme dela.
De golpe, nestes últimos dous ou tres anos fun batendo unha e outra vez co pintor, dun xeito suave, case imperceptible, pero con máis e máis frecuencia e, xa por último, de cheo. Explícome. Refírome ó meu papel de lector, de lector neste caso de poesía. Primeiro un poema de Robert Hass adicado precisamente ó ‘Cuarto de Hotel’ (Hotel Room, 1931) que decorara a miña vida tanto tempo. Probablemente non me tería chamado a atención de non ser por eso, por eso e pola lectura que del facía, para min sorprendente. Eu sempre asociara aquela escea cunha típica historia de fracaso amoroso, de abandono, de carta cruel de despedida. Pois non, para Hass tratábase dunha muller de negocios cun papel na man que ‘posiblemente’ tiña números! Alá se foi toda a miña melodramática interpretación!
Máis tarde, lendo ‘Hombres en sus horas libres’, da citada poeta canadiana, atopo unha serie de poemas adicados a obras do artista, pero, lástima, non mencionaba para nada o ‘Hotel room’. Tamén me sorprendeu a proposta que Carson facía. Por suposto, pareime incluso a localizar as pinturas por internet ou no pequeno catálogo da referida exposición que eu teño.
O remate foi atoparme hai uns meses cun libro do poeta Mark Strand, a quen non había moito que descubrira e que lera (deixárame distintas sensacións), centrado única e exclusivamente na obra de Edward Hopper. Por suposto, non puiden resistirme. Quedei decepcionado, polo menos naquela primeira lectura. Pero volvín a retomalo pasado un tempo (é un libriño ben lixeiro, en todos os sentidos). Son pequenos textos de carácter reflexivo (ensaios?) sobre un número considerable de pinturas que, neste caso si, aparecen reproducidas para poder entender de que se nos está a falar.
Agora teño unha visión moito máis consistente da arte de Hopper, agora entendo mellor (creo) a presenza das ventás, comprendo que é por elas, fundamentalmente por elas, por onde escapan as miradas ou por onde entran, pero unicamente as miradas, nunca os corpos. Eso significa que os desexos, os nosos desexos, case sempre están alá onde nós non estamos. Agora estou convencido que é deso do que nos fala o artista, deso e non exactamente da soidade, que non é o mesmo. Agora entendo o peso desas miradas, o peso enorme tamén dos corpos. Incluso creo que entendo tamén as vías do tren, da tristeza dese tren que non chega nunca ou que, peor aínda, xa pasou. Alí quedan, inertes, case mortas tamén, as casas.