O QUE QUEDA

No noso encontro de onte, ese encontro instaurado ó xeito de promesa ou de ofrecemento, encontro que procuramos levar a cabo cada vez que N. volta á casa de donde queira que está (unhas veces foi Italia, outras Francia, logo, moi pronto xa, será USA e a súa gran mazá), entre conto e conto, nese poñernos ó día, por algún tipo de razón que non podo concretar agora con certeza, saltou o nome de Platonov, nome que suscitaba nos dous un evidente interés e que, a pesar deso, ningún podía aínda evocar dende a experiencia persoal da lectura dos seus textos. Foi curioso, non porque cousas así non se produzan, que si que son absolutamente normais, pero é que a ese anecdótico detalle sumóuselle hoxe a reincidencia ó botar man dun pequeno opúsculo de autoría compartida: as palabras de John Berger, as fotografías de Marc Trivier e varias esculturas de Alberto Giacometti que actúan como elemento causal do mesmo. Refírome a Esa belleza (My beautiful), editado por Bartleby no 2005 en edición bilingüe. Nun dos comentarios que Berger fai sobre unha das pezas do escultor emprega un fragmento dun relato de Platonov como metáfora ou, talvez mellor, como mera posibilidade para aproximarse ö indescifrable enigma. O relato do escritor ruso disque narra as peripecias dun grupo de nómades que se ven atrapados nun deserto de sal. O fragmento describe a conversación que o protagonista lle escoita involuntariamente unha noite a unha parella:

“Ya no servimos para nada, dice la mujer, tú estás delgado y débil, en cuanto a mí, me languidecen los pechos y siento dolor en la médula de los huesos.
No dejaré de amar lo que queda de ti, dice él.
No se dijeron más. Sin duda se tendieron abrazados en el lecho para tener en las manos su única dicha.”

… AND THE LIVIN’ IS EASY

Días de duro traballo físico, de regreso ás orixes. O corpo renxe, si, pero a cambio dese castigo recupera sensacións que xa parecían mortas para sempre. Non todas son pracenteiras, incluso é posible que ningunha o sexa, mais o pracer está neso, en recuperar, en recuperar-se. Tén o seu encanto restabrecer vellas relacións de amor/odio: o pico, a pá, a marra, a serra de arco, o punteiro e a maceta, o martelo e as puntas de encofrado, as tenazas e o arame, etc. E todo eso en xornadas inacabables e soleadas, ás veces eternas. Por suposto, deixo para o final o mellor, a compañía, neste caso a de Manolo, ese home que xa camiño dos oitenta segue cultivando o seu vello oficio como se non houbera outra cousa que merecera a pena, como se non existira diferencia entre unha xornada de hai trinta anos, ou sesenta, e a de antonte, a de hoxe, a de mañá. Repite os xestos, os pasos, o ritmo, incluso os comentarios sobre os xestos, sobre os pasos, sobre o ritmo. É así que o verán semella ser un vello verán, un eterno verán, e os golpes nos dedos tamén son os vellos golpes nos dedos, e as putas moscas (Manolo: Andan doentes, meu fillo. É a tormenta.), as insoportables moscas, son as mesmas moscas de sempre e, entón, por culpa delas, lémbrome de que en todo hai -en case todo- espazo para uns versos:

La mosca
“Te tendré que matar de nuevo.
Te maté tantas veces, en Casablanca, en Lima,
en Cristianía,
en Montparnasse, en una estancia del partido de Lobos,
en el burdel, en la cocina, sobre un peine,
en la oficina, en esta almohada
te tendré que matar de nuevo,
yo, con mi única vida.”

Julio Cortázar

Así vai pasando, neste sen pasar, o meu summertime.

LOUCURAS DE AMOR (CREO)

Antonte, coincidindo coa data do meu cumpreanos (pero eso non viña ó caso), intervín nun acto particularmente curioso, acto que publicitei nun enlace do post anterior e que, por ter xa pasado, tiña pensado eliminar, pero finalmente decido que vai quedar aí, nese sitio virtual, sobre todo porque así adquire máis claridade este post (creo).
Tratábase da presentación dun libro de poesía e ‘prólogos’ dun amigo meu, Arturo L. Regueiro. O motivo da miña intervención tiña que ver co feito de pertencerme un deses prólogos, xustamente o que se insertou como epílogo. O libro xa se presentara anteriormente en Santiago e en Vigo, participando nesas ocasións outras persoas (Xurxo Borrazás, Pepe Paraños, Pepe Sendón, Mario Regueira, O Leo, etc.). Eu non acudira a ningunha desas citas. Realmente case nunca acudo a cita algunha, e fíxeno nesta ocasión por estricto deber sentimental, que conste en acta.
O meu rol foi o de mero introdutor, rompendo o xeo, abrindo o camiño. Apenas sete ou oito minutos de cháchara que pretendeu ser distendida, retranqueira e, por suposto, tamén cariñosa (creo de novo). É posible que tivera apariencia de improvisación, pero non era así. Para poder dicir as catro chorradas que dixen reflexionei previamente sobre o libro en cuestión, sobre a miña relación con Arturo e sobre a oportunidade que ía ter de dicir(lle) certas cousas en público (poucas cousas e pouco público). Penso que o máis interesante que conseguín concluir e recoñecer foi aceptar que o seu libro, autoeditado, e a súa perseverancia intentando darlle pulos, son xa de por sí un fermoso exercicio poético, independentemente de calquera outra consideración sobre o valor literario que se lle queira dar ó seu contido e que, por suposto, non son eu quen para determinalo. Despois de dicirlle eso a el e ós asistentes quedei tranquilo e disfrutei da posta en escea dalgúns dos seus textos a cargo do propio autor, un chelista, Antonio Castillo, e outra voz de poeta louco, Luís Cuntín. Despois nada. Ou si, unha caña.

REFUNGAR, UNHA ARTE

Non esquecín aquela miña admiración ante a habilidosa técnica coa que certas persoas -algunhas moi queridas, caso de meu avó- amarraban co adival as enormes cargas dos carros de vaca, sustituidos máis tarde por tractores. O curioso é que me lembro desta sensación mentres ando unha vez máis a voltas coa inacabable literatura de Roberto Bolaño, de quen se leva editado máis material novedoso ou pseudonovedoso dende que nos deixou alá polo 2003 que todo o que se publicara del en vida; non estou seguro de que sexa certo, pero a min parécemo.
Pensei neso porque teño a sensación de que este fenómeno editorial ten algo de ficción bolañesca(?), semella case un perverso plan metodicamente calculado e, a pesar deso, non deixa de sosterse á vez sobre unha circunstancial casuística, é dicir, un producto do azar. Cando lemos un libro deste chileno estamos creando o sustrato que nos vai permitir captar certas mensaxes subterráneas que irán aparecendo noutros libros, ben sexan puntos de vistas distintos sobre uns mesmos espazos, outros enfoques que nos presentan aspectos diferentes de personaxes repetidos, reescrituras dun mesmo tema como se de variacións musicais se tratara, etc. Coa aparición de novos libros é un pouco o mesmo, acabamos pensando que non podía non ter existido, que dalgún xeito estaba indicado o inevitable acontecemento desa aparición. Lástima que non poidera ser así sempre, tal que un fractal, que unha cinta de Moebius, que un número pi…
Nalgún sitio lin que, poucos días antes de morrer, Bolaño manifestaba a súa desazón por non poder xa materializar tantas e tantas páxinas que tiña en mente co fin de darlles vida nelas a tantas e tantas víctimas coas que se foi atopando ó longo da peripecia vital que lle tocou en sorte, seres dos que xa ninguén máis poderá falar e quedarán para sempre sepultados no silencio. Algo así debeu querer facer ó escribir ese inmenso atestado de horrores que conforma unha das partes de ‘2666’, e seguramente por todo eso é polo que eu pensei na miña xente refungando no adival, é por eso ou é porque talvez a súa inacabable obra semella mesmamente un inmenso adival que, sen remedio, me fixo pensar en ataduras. Quen sabe? Quen vai negar que os nexos por el creados entre unha boa parte da xeografía que define a lingua do Instituto Cervantes son voltas e voltas dunha enorme corda refungada a un lado e outro do mar océano, dende o ‘pasillo’, como el chamaba a Chile, ate o DF mexicano e, finalmente, a costa catalana. Pero non sei, non; non sei se non será todo unha cuestión de desenfoque, pola miña parte, digo. Penso se ese refungar habilidoso non será o que boto de menos como consecuencia desta evidente demostración de obra inacabada que sempre me queda cando me achego a Bolaño, cando me achegan un novo Bolaño. Si, algo así como se todo estivera atado e mal atado.
Remato cunha agridoce confesión: ás veces este escritor desespérame, sométeme a particulares sesións de tortura. Non sei se é precisamente eso o que máis me engancha a el (masoquismo literario, si!) ou, ó contrario, é o feito de soportar eses embates o que me permite logo saborear con máis intensidade a brillantez das súas páxinas. Pero sigo sen saber ben que terá que ver todo esto con esa fermosa habilidade de refungar.

SEN PERDÓN

Da persoal versión que Derek Walcott escribiu d’A Odisea:

ODISEO: Está boísimo. Había tempo que non probaba un xamón así.
EUMEO: Os meus porcos medran coma pipotes de viño entre landras e frescos mananciais.
ODISEO: Pero son eles os que papan os teus porcos cando deberían ser os porcos os que os comeran a eles.
EUMEO (que se ri): Lémbrasme a Odiseo, el dicía cousas así.
ODISEO: Voltar a un reino decrépito. Cavilar sobre o lume de Troia…
EUMEO: Estiveches naquela guerra?
ODISEO: …e ver o cabelo de Helena. Estiven.
EUMEO: E todo por unha muller infiel. Non foi por eso?
ODISEO: Entre outras cousas. O fume nubrou a causa.
(Silencio)
EUMEO: Eu tiven muller, hai moito tempo.
ODISEO: Pero a pesar de perdela, o lugar prospera, Eumeo.
EUMEO: Así é. Estraño que na súa ausencia aínda voen as lavercas. E que a herba medre.
ODISEO: Comprobeino por min mesmo. O desprezo da natureza polas nosas desgrazas.

Traducido da edición bilingüe que Jenaro e Manuel Talens realizaron para a Colección Visor de Poesía.

VELLERÍO

Non atopo unha palabra mellor para referirme a un dos temas estrela que tan ben trata nos seus relatos breves Kjell Askildsen.
Non creo que sexa esta a época máis propicia para convertir o asunto da vellez en motivo central derredor do cal facer xirar unha proposta literaria, e refírome a un plantexamento de conxunto, non a algo puntual, excepcional. Dígoo porque vivimos nun tempo de supremacía do acné e do absolutismo hormonal, onde todo aquelo que se distancie dos corpos ‘danone’ e da dentadura ‘profidén’ non ten moita cabida nun sistema que valora esencialmente o potencial de mercado -e resulta curioso, posto que nunca tanta terceira idade con certos recursos e hábitos consumistas houbo-, un sistema que fixo trunfar no imaxinario a noción de xuventude eterna e de felicidade feroz vinculando ámbalas dúas: a vida é ser novo. Por outra banda, ser novo case sempre vai asociado ó consumo de determinados productos, á realización de certas actividades. Abonda entón con deixarse levar, con seguir sen reparos os consellos publicitarios: non nos enrugaremos, non engordaremos, non perderemos vigor sexual, non roncaremos, non… Por suposto, nin tan sequera nos xubilaremos, tan vivos e mozos imos estar sempre que poderemos seguir cotizando por puro pracer, xa que non será preciso facer uso do sistema de pensións pensado para un mundo no que había vellos.
Aí entra Askildsen, ofrécenos testemuñas doutra realidade, móstranos sen delicadeza algunha a presenza dese fenómeno aparentemente extinto que é a decrepitude, o deterioro, a limitación física, a psíquica, a soidade, as rarezas extremas, etc., etc.
Moito se falou de Julian Barnes cando apareceu o seu libro ‘La mesa limón’, ou de algunha das novelas de Coetze, por exemplo ‘Hombre lento’. Non discuto o seu interés, a súa calidade, os seus valores humanos. Lémbrome tamén daquel fabuloso Max Frisch de ‘El hombre aparece en el holoceno’, ata certo punto pai talvez de toda esta literatura. Non esquezo tampouco a Broch e o seu Virxilio. Sei que outras obras houbo antes, e antes, e antes, e moito antes. Quen ignora a Cicerón, de quen por certo copiou abertamente o modelo e o título,’ De Senectute’, o político e intelectual italiano Norberto Bobbio para contarnos en primeirísima persoa o seu punto de vista sobre esa etapa última do camiño, sen ocultar o horror, pero sen acentualo, máis ben envolvéndoo co seu peculiar sentido do humor (un chiste sobre un vello atravesando a rúa ateigada de coches é xenial). Semellante papelón, pero sen humor, desempéñao á súa vez ‘Revuelta y resignación’, do aquí xa moitas veces citado Améry.
Nadie coma o noruegués -nacido no ano 1929 en Mandal, poboación costeira do sur de Noruega- é capaz de facernos sentir o desagrado do asunto (o desagradable que poden resultarnos os vellos) nin de provocar a nosa mala conciencia intensamente por ter sentido antes esas sensacións de noxo, de desprezo. Acabamos entón solidarizándonos con esas piltrafas humanas, descubríndonos nelas, ben sexa como víctimas ou como verdugos aí estamos nós, xusto nesa impotencia, nesa incapacidade, nese rencor, nesa dor, nesa resignación. Se queredes vervos non tedes máis que tirarvos de cabeza a ese conxunto de relatos titulado ‘Últimas notas de Thomas F. para la humanidad’, igual que a meirande parte da súa obra editado por Lengua de trapo, teredes así un razonable motivo para odiarme. Unha outra opción, máis barata e con un marabilloso prólogo de un tal Julián Rodríguez, é a presentada na colección Debolsillo da mesma editora, pois contén tres libros de Askildsen e un deles é o xa mencionado. Ningún dos outros ten desperdicio.