RE-READING ROSALIA

Quen dixo que a poesía era cousa de catro miñasxoias? O que pasa que, está claro, hai que ter unha pouquiña de vista ou un chisco de intuición. Que hai de malo en poñer un ola aquí e quitar un adeus alí? Realmente foi Galicia a que mudou, xa non se corresponde coa dos vellos tempos, aqueles nos que se pousaba toda a cacharrada na eira de mallar para que os veciños foran comprando por pezas e así, eufemisticamente, xuntar os cartos necesarios para unha pasaxe de barco cara ás américas. Agora non, agora a mesmiña Rosalía cantaría con ritmo de rap a nova letra proposta por Caixa Galicia con-fusion para loar esta nosa paradisíaca terra e o seu benefactor compromiso con ela. Por suposto, esto non fixo máis que comezar, xa estou imaxinando o repunte de ciclo -económico, digo- e a mutación pondaliana: Urbanización de Breogán! …deeee Breeeogaaaán! Por suposto, eso xa será cousa da nova Caixa para a que propoño seriamente e tras moito reflexionar sobre o asunto o nome de Box Populi.

DANOS COLATERAIS

Unha das ventás que me fixo chegar Julián.

Recibo agasallos que son, obviamente, miradas entregadas ós meus ollos. Resulta fermoso sentir que, noutros lugares, en calquera impredicible instante, hai quen de repente se pon a mirar por min cara a unha ventá na que, quen sabe, algo chamou a súa atención e, dun xeito reflexo, fixo reaccionar a súa tristeza de tren.
Por suposto, tamén existen as miradas case paralelas, aquelas que se pousan nun mesmo obxecto sen saber unha da outra ate que un día…
As tristezas compartidas sempre resultan máis soportables.

Achtung: A ventá que ilustra este post foi fotografada por Julián e, con outras, fíxoma chegar. Un xesto semellante debo agradecerllo tamén a Xulia, que meses atrás me enviou por e-mail as súas, sen embargo a miña incompetencia botando a andar este artefacto infame con forma de blog fixo que me quedara sen elas. Síntoo ben. Grazas ós dous. Grazas tamén a Antero de Alda (se esto algunha vez le) pola súa xanela primaveral e por todo o que nos ofrece a través da rede e que podedes ir vendo se entrades no blog que vos enlazo aquí ó lado (deixádevos levar).

DO CULTO ÁS RELIQUIAS

Non tiña pensado orientar post algún na dirección que marca agora este, non, pero, como xa escribín nalgún outro, as cousas acontecen e punto.
De tanta e tanta literatura que existe sobre o mundo das reliquias eu querería aquí quedarme coa interesada aportación que me ofrecen dous fermosos e ben diferentes libros, un deles unha novela decimonónica portuguesa, ‘A reliquia’, de Eça de Queiroz, e outro, un ensaio de Xosé Ramón Mariño Ferro, ‘Las Romerías/Peregrinaciones y sus símbolos’. Por suposto, non se trata de meros antollos arbitrarios (que tamén), senón da inmediata reacción ante a lectura do xornal ‘La Voz de Galicia’ do día de hoxe. Aí estaba, unha nova reliquia-manifesto do noso Sr. Santiago e, por enriba, en defensa doutras respectivas reliquias como son as caixas galegas. O azar é incrible (Santiago -reliquia paradigma- e caixa/s –relicario/s obvios-, ou non?).
O noso Sr. Santiago alza a súa voz (mellor dito, non, non é a súa, ‘ce n’est pas moi qui clame, c’est la terre qui tonne’) para dicirnos que o seu xornal é o edificio que garda os restos que aínda poden quedar dese corpo incorrupto que un día foi Galicia, que grazas ós seus máis de trescentos seráficos xornalistas esta terra santa nosa non será aínda pasto da barbarie dos ridículos reinos de taifas nen da desmedida ambición de poutas e fauces alleas.
O que Teodorico Raposo, o personaxe central da novela de Queiroz, nos mostra é o que se agocha case sempre detrás ou dentro de cada relicario, algo que queda logo constatado no ensaio de Mariño Ferro (el apetito místico de los creyentes, estimulado por jefes de comunidad o párrocos deseosos de dirigir hacia sus santuarios muchedumbres cada vez más lucrativas, se extendió rápidamente a objetos inesperados. (…) ‘recuerdos’ de Nuestro Señor: su prepucio (se han recontado nueve), su ombligo, la corona de espinas, algunos cabellos (cortados por los cuidados de su madre María), el pan dado a Judas, etc.
Reliquias, si. Da súa importancia de mercado. Imposible esquecer que detrás delas sempre se agocha a defensa de grandes ou pequenos intereses.
Que este Xacobeo ou Ano Santo nos sexa propicio e que, cando menos, non volva a referirme aquí a cuestións deste tipo ata dentro de once anos.

VELLERÍO

Non atopo unha palabra mellor para referirme a un dos temas estrela que tan ben trata nos seus relatos breves Kjell Askildsen.
Non creo que sexa esta a época máis propicia para convertir o asunto da vellez en motivo central derredor do cal facer xirar unha proposta literaria, e refírome a un plantexamento de conxunto, non a algo puntual, excepcional. Dígoo porque vivimos nun tempo de supremacía do acné e do absolutismo hormonal, onde todo aquelo que se distancie dos corpos ‘danone’ e da dentadura ‘profidén’ non ten moita cabida nun sistema que valora esencialmente o potencial de mercado -e resulta curioso, posto que nunca tanta terceira idade con certos recursos e hábitos consumistas houbo-, un sistema que fixo trunfar no imaxinario a noción de xuventude eterna e de felicidade feroz vinculando ámbalas dúas: a vida é ser novo. Por outra banda, ser novo case sempre vai asociado ó consumo de determinados productos, á realización de certas actividades. Abonda entón con deixarse levar, con seguir sen reparos os consellos publicitarios: non nos enrugaremos, non engordaremos, non perderemos vigor sexual, non roncaremos, non… Por suposto, nin tan sequera nos xubilaremos, tan vivos e mozos imos estar sempre que poderemos seguir cotizando por puro pracer, xa que non será preciso facer uso do sistema de pensións pensado para un mundo no que había vellos.
Aí entra Askildsen, ofrécenos testemuñas doutra realidade, móstranos sen delicadeza algunha a presenza dese fenómeno aparentemente extinto que é a decrepitude, o deterioro, a limitación física, a psíquica, a soidade, as rarezas extremas, etc., etc.
Moito se falou de Julian Barnes cando apareceu o seu libro ‘La mesa limón’, ou de algunha das novelas de Coetze, por exemplo ‘Hombre lento’. Non discuto o seu interés, a súa calidade, os seus valores humanos. Lémbrome tamén daquel fabuloso Max Frisch de ‘El hombre aparece en el holoceno’, ata certo punto pai talvez de toda esta literatura. Non esquezo tampouco a Broch e o seu Virxilio. Sei que outras obras houbo antes, e antes, e antes, e moito antes. Quen ignora a Cicerón, de quen por certo copiou abertamente o modelo e o título,’ De Senectute’, o político e intelectual italiano Norberto Bobbio para contarnos en primeirísima persoa o seu punto de vista sobre esa etapa última do camiño, sen ocultar o horror, pero sen acentualo, máis ben envolvéndoo co seu peculiar sentido do humor (un chiste sobre un vello atravesando a rúa ateigada de coches é xenial). Semellante papelón, pero sen humor, desempéñao á súa vez ‘Revuelta y resignación’, do aquí xa moitas veces citado Améry.
Nadie coma o noruegués -nacido no ano 1929 en Mandal, poboación costeira do sur de Noruega- é capaz de facernos sentir o desagrado do asunto (o desagradable que poden resultarnos os vellos) nin de provocar a nosa mala conciencia intensamente por ter sentido antes esas sensacións de noxo, de desprezo. Acabamos entón solidarizándonos con esas piltrafas humanas, descubríndonos nelas, ben sexa como víctimas ou como verdugos aí estamos nós, xusto nesa impotencia, nesa incapacidade, nese rencor, nesa dor, nesa resignación. Se queredes vervos non tedes máis que tirarvos de cabeza a ese conxunto de relatos titulado ‘Últimas notas de Thomas F. para la humanidad’, igual que a meirande parte da súa obra editado por Lengua de trapo, teredes así un razonable motivo para odiarme. Unha outra opción, máis barata e con un marabilloso prólogo de un tal Julián Rodríguez, é a presentada na colección Debolsillo da mesma editora, pois contén tres libros de Askildsen e un deles é o xa mencionado. Ningún dos outros ten desperdicio.