TRECE MANEIRAS DE MIRAR UNHA VENTÁ

I
Calculou ben o impulso e deu o salto / forzando a resistencia / do tempo recluído / nas súas sombras. (Lois Pereiro)

II
O axente xudicial mirou para arriba e identificou doadamente a ventá dende a que se lanzara aquel home, había unha altura considerable, o estraño foi que non se deformara a trompeta. Disque se trataba dun tal Chet Baker, un músico famoso. Nunca antes oira falar del. Para que ía tirarse un músico famoso dende unha ventá nunha cidade que non era a súa, nun pais que non era o del, e máis estando el de garda!

III
Nin que Bohumil fora tonto, que non soupera cal era realmente a súa situación, que descoñecera o relato da mazá de Newton, que non poidera considerar a posibilidade do suicidio. Acaso un suicida non pode tamén botarlles de comer ás pombas?

IV
O xesto, o simple e significativo xesto de quitar o reloxo e pousalo coidadosamente, todo o que ese xesto implica. Logo a ventá, sen máis, sen dubidalo. ‘Kuhle Wampe’, 1932. A vida era unha bicicleta.

V
A derradeira performance de Ana Mendieta, o seu corpo lixeiro voando, trinta e catro pisos de caída libre, libre, libre… Moitos dedos sinalaron a Carl Andre, pero que podemos saber nós?

VI
Dende unha fría torre tirolesa, así Walter, así o pobre Walter, sen compaixón, con ese pulcro horror, con esa especie de obscena delicadeza, así o lanzou Bernhard contra o chan.

VII
Non sabería dicilo, non podería confirmar se nas dúas ocasións nas que o fixo a ventá era a mesma, supoño que non, que nada tiñan que ver unha coa outra. Unica Zürn botouse a voar ós doce anos e o seu tenro corpo rematou entregándolle o seu sexo á lingua dun sedento can (así, sen retórica algunha, nolo fixo saber na súa ‘Primavera sombría’). Con cincoenta e catro anos volveuse a tirar, matouse por segunda e definitiva vez, xa para sempre. Non sei se toda esquizofrenia precisa de dúas mortes.

VIII
Foron varios, incluso moitos, pero apenas permitiron que víramos as imaxes, non deixaron que os media… Aínda así e todo existen probas, existen tamén xa lendas, case mitos. Penso por exemplo nesa parella collida da man, tal e como se nos repite na novela de Don DeLillo ‘El hombre del salto’.

IX
Por suposto, un accidente, como discutirllo á familia, a Julia, supoño, tamén a Julia, a pesar de los pesares. Pero sen entrar en detalle, por unha ventá partiu tamén José Agustín Goytisolo.

X
Do magnetismo atroz que sobre os corpos, certos corpos, exercen en certos momentos as ventás de certas comisarías. A eso, a reflexionar sobre esa anomalía da física, dedicou Darío Fo unha das súas pezas máis coñecidas.

XI
Deleuze optou por unha xanela rizomática aberta nunha meseta, non sei exactamente en cal das mil, pero tanto ten.

XII
Oliveira é posible que non acabara de decidirse aínda, hai teses de todo tipo, non teño noticia de que Cortázar se manifestara con máis precisión. É perfectamente posible vivir eternamente asomado a unha ventá. Quero dicir nunha novela, claro.

XIII
A Buster Keaton pasoulle ó revés, foi a ventá a que se lle botou enriba.

LOUCURAS DE AMOR (CREO)

Antonte, coincidindo coa data do meu cumpreanos (pero eso non viña ó caso), intervín nun acto particularmente curioso, acto que publicitei nun enlace do post anterior e que, por ter xa pasado, tiña pensado eliminar, pero finalmente decido que vai quedar aí, nese sitio virtual, sobre todo porque así adquire máis claridade este post (creo).
Tratábase da presentación dun libro de poesía e ‘prólogos’ dun amigo meu, Arturo L. Regueiro. O motivo da miña intervención tiña que ver co feito de pertencerme un deses prólogos, xustamente o que se insertou como epílogo. O libro xa se presentara anteriormente en Santiago e en Vigo, participando nesas ocasións outras persoas (Xurxo Borrazás, Pepe Paraños, Pepe Sendón, Mario Regueira, O Leo, etc.). Eu non acudira a ningunha desas citas. Realmente case nunca acudo a cita algunha, e fíxeno nesta ocasión por estricto deber sentimental, que conste en acta.
O meu rol foi o de mero introdutor, rompendo o xeo, abrindo o camiño. Apenas sete ou oito minutos de cháchara que pretendeu ser distendida, retranqueira e, por suposto, tamén cariñosa (creo de novo). É posible que tivera apariencia de improvisación, pero non era así. Para poder dicir as catro chorradas que dixen reflexionei previamente sobre o libro en cuestión, sobre a miña relación con Arturo e sobre a oportunidade que ía ter de dicir(lle) certas cousas en público (poucas cousas e pouco público). Penso que o máis interesante que conseguín concluir e recoñecer foi aceptar que o seu libro, autoeditado, e a súa perseverancia intentando darlle pulos, son xa de por sí un fermoso exercicio poético, independentemente de calquera outra consideración sobre o valor literario que se lle queira dar ó seu contido e que, por suposto, non son eu quen para determinalo. Despois de dicirlle eso a el e ós asistentes quedei tranquilo e disfrutei da posta en escea dalgúns dos seus textos a cargo do propio autor, un chelista, Antonio Castillo, e outra voz de poeta louco, Luís Cuntín. Despois nada. Ou si, unha caña.

DO CULTO ÁS RELIQUIAS

Non tiña pensado orientar post algún na dirección que marca agora este, non, pero, como xa escribín nalgún outro, as cousas acontecen e punto.
De tanta e tanta literatura que existe sobre o mundo das reliquias eu querería aquí quedarme coa interesada aportación que me ofrecen dous fermosos e ben diferentes libros, un deles unha novela decimonónica portuguesa, ‘A reliquia’, de Eça de Queiroz, e outro, un ensaio de Xosé Ramón Mariño Ferro, ‘Las Romerías/Peregrinaciones y sus símbolos’. Por suposto, non se trata de meros antollos arbitrarios (que tamén), senón da inmediata reacción ante a lectura do xornal ‘La Voz de Galicia’ do día de hoxe. Aí estaba, unha nova reliquia-manifesto do noso Sr. Santiago e, por enriba, en defensa doutras respectivas reliquias como son as caixas galegas. O azar é incrible (Santiago -reliquia paradigma- e caixa/s –relicario/s obvios-, ou non?).
O noso Sr. Santiago alza a súa voz (mellor dito, non, non é a súa, ‘ce n’est pas moi qui clame, c’est la terre qui tonne’) para dicirnos que o seu xornal é o edificio que garda os restos que aínda poden quedar dese corpo incorrupto que un día foi Galicia, que grazas ós seus máis de trescentos seráficos xornalistas esta terra santa nosa non será aínda pasto da barbarie dos ridículos reinos de taifas nen da desmedida ambición de poutas e fauces alleas.
O que Teodorico Raposo, o personaxe central da novela de Queiroz, nos mostra é o que se agocha case sempre detrás ou dentro de cada relicario, algo que queda logo constatado no ensaio de Mariño Ferro (el apetito místico de los creyentes, estimulado por jefes de comunidad o párrocos deseosos de dirigir hacia sus santuarios muchedumbres cada vez más lucrativas, se extendió rápidamente a objetos inesperados. (…) ‘recuerdos’ de Nuestro Señor: su prepucio (se han recontado nueve), su ombligo, la corona de espinas, algunos cabellos (cortados por los cuidados de su madre María), el pan dado a Judas, etc.
Reliquias, si. Da súa importancia de mercado. Imposible esquecer que detrás delas sempre se agocha a defensa de grandes ou pequenos intereses.
Que este Xacobeo ou Ano Santo nos sexa propicio e que, cando menos, non volva a referirme aquí a cuestións deste tipo ata dentro de once anos.

LACERAC(C)IÓNS

A cuestión da representación do horror, de imaxes que mostran con absoluta crueza o horror, é un dos asuntos que ten suscitado fondas polémicas éticas e tamén estéticas. Realmente trátase dun tema no que, a pouco que se pense sobre el, acaba provocándonos agrias discusións con nós mesmos. Que partido tomar, que posicionamento defender?
Lembro perfectamente como a raíz do atentado contras as Torres Xemelgas de N.Y. se impuxo case instantaneamente unha especie de código moral que permitiu retirar da circulación (polo momento) aquelas imaxes dantescas (supoñémolas) por respecto ás vítimas. Outro tanto aconteceu tras os atentados de Atocha, por insistir nos exemplos.
Non teño constancia de que houbera pronunciamentos sobre o asunto cando se trataba das fotorreportaxes ou das gravacións de vídeo tomadas durante o conflito entre hutus e tutsis en Ruanda, ou cando aparecían as mostras da crueldade coa que se dirimían os enfrontamentos civís de Liberia, de Costa de Marfil, etc., e se xogaba entre risas coa cabeza do inimigo. En fin, que xa me entendedes.
No seu momento a Igrexa, Concilio de Trento por medio, foi unha das impulsoras deste tipo de iconografía do terror. Todos temos en mente o amplo catálogo de representacións de santos e/ou mártires elexindo o instante máis obsceno das súas particulares historias de suplicio. Pero tamén antes e tamén despois, ou sexa, sempre.
Admitido está que a culminación deste despropósito que acompaña á Humanidade (que nos identifica seguramente como especie, e sinto facer esta declaración tan brutal) alcanzouse nos campos de concentración e de exterminio nazis (poñamos Auschwitz como mostra e por evocar así a tese de Adorno).
É posible e é lícito representar ese infinito horror? Sobre esa cuestión dilucida ou elucubra Jean-Luc Nancy en “La representación prohibida” e no momento mesmo no que está a plantexar o dilema sentencia que esa representación “no sólo es posible y lícita, sino que de hecho es necesaria e imperativa”, aínda que intenta deixar ben claro que sempre e cando “la idea de ‘representación’ sea comprendida en el sentido estricto que le debe ser propio”.
Chegado a este punto creo que é o momento de comezar a falar do que realmente quería dicir neste post. Como encaixar aquí as turbadoras fotografías de David Nebreda, e digo turbadoras por non saber que dicir, que consideración podemos facer respecto a este tipo de propostas, a este insoportable xeito de crear destruíndo, destruíndose, destruíndonos?
Dende un punto de vista exclusivamente historiográfico estas propostas entroncan co body-art e coa performance, asóciase máis ou menos doadamente co Wiener Aktionisten (Schwarzkogler, chegando ó límite definitivo da propia morte; Muehl, condenado no cárcere por levar ata o socialmente inaceptable as súas accións, etc.). Dende entón e ata hoxe a cantidade de artistas que se decantaron por facer do corpo (non sempre dos seus) o seu campo de batalla (parodiando a Holzer, tan conceptual) son/foron lexión. Existe paralelamente outro factor que deixei intencionadamente para rematar(?): Nebreda foi diagnosticado de esquizofrenia apenas con vinte anos, aló polo comezo da década dos setenta. Todos sabemos os lazos estreitos que unen ese universo aínda misterioso e non poucas veces escalofriante das chamadas enfermidades mentais con non poucas das figuras da arte, sobre todo da contemporánea, ben por padecelas ou ben por sentir a atracción e o asombro ante aqueles que as padecían/padecen.
É posible entender así a Nebreda? Ten sentido falar da ‘obra’ de Nebreda? E algo semellante a esto o que significa ‘a morte da arte’?