PELO TEXO VAI-SE PARA O MUNDO (I)

Reencontrarme coa merda de elefante de Ofili na visita ó Museu Colecçao Berardo e coas figuras antropomorfas das cagadas de gueivotas fotografadas por Barbi na exposición temporal do Centro de Arte Moderna da Calouste Gulbenkian. Colofón?, ver cagar ó rinoceronte indio no Zoo, todo un asqueroso espectáculo (podería dicir tamén: ver cagar ó rinoceronte de Durero).

Josefa de Óbidos, esa pintora barroca portuguesa da que non falan os libros fóra de Portugal. Curiosamente a min tan só me resulta interesante o feito de que existira e, como moito, as pinturas que se lle atribúen con dúbidas, aquelas que moitos pensan que son obra de seu pai, as naturezas mortas. Se si ou se non, hai unha natureza morta con estalotes que me parece deliciosa. Si, claro, no Museu Nacional de Arte Antiga, onde tamén está esa xoia da arte portuguesa atribuída a Nuno Gonçalves, os Paneis de San Vicente de Fora, e as Tentacións de San Antonio d’O Bosco, cos seus marabillosos artefactos voadores.

‘Algumas obras a ler’, unha xoia que será difícil volver a encontrar. Art & Language e Isidore Isou, sobre os que descansa fundamentalmente a montaxe, pero tamén outros, entre os que me rematou de convencer Braco Dimitrijevic, a quen coñecín hai uns anos nunha colectiva no CGAC.

Non sei ben cal é o motivo ou se é puro azar, pero batín unha e outra vez con Nadir Afonso. Primeiro foron os azulexos pintados da estación de metro Restauradores, na liña azul ou gaivota. Logo foi a monográfica no Museo do Chiado, onde me encantou ver o seu arte cinético, basicamente ese cabalete con motor que fai xirar un lenzo para mostrar pintura en movemento (unha das vías abertas polas vangardas históricas que ás veces se confundiu co cine abstracto). Logo foi a radio no coche, a Antena 2 portuguesa, na que de pronto emitiron unha entrevista co artista -naceu no 1920 e aínda vive- con motivo doutra exposición sobre a súa obra que está tendo lugar na viciña vila de Chaves, na que el naceu.

VIS A VIS

Non acabou de convencerme a suposta marabillosa instalación que Isabel Coixet nos mostra no vello cárcere coruñés. O edificio devórao todo, como non podía ser doutra maneira. Nada se lle aporta ó texto literario de John Berger, é máis, queda totalmente desdebuxado, convertido en burdo punto de partida co que xustificar a proposta. Quen realmente se detén a escoitar o contido das cartas, incluso máis, quen se para a lelas? E que dicir dos ‘posters’ das actrices (case todas), desas caras perfectas ocupando as descunchadas paredes das deprimentes celdas. As súas voces, incluso as súas artificiosas voces… Dame a impresión de que a incuestionable boa intención da cineasta distorsionou o espírito da obra do escritor, a pesar de que contara con el para facelo, o que non cambia nada. Espectáculo, espectáculo mediático (Pe, Monica Bellucci, Juliette Binoche, Maria de Medeiros,…). Os internos terían elixido os mesmos nomes, seguro, pero outro tipo de fotos.
Nada teño contra as instalacións, nada teño tampouco contra Isabel Coixet (todo o contrario), moito menos teño aínda contra John Berger, por eso me doe ter que confesar o meu desencanto. Por suposto, non todo é inútil, abonda probablemente co impacto que as cartas dos presos reais que sufriron enclaustramento entre aquelas paredes, cartas que homenaxean ás vítimas da nosa horrible historia, xeneran sobre nós, máis intenso se cabe ó lelas alí dentro, alí metidos entre sórdidas reixas. Se cadra foi ese o mellor acerto da montaxe, o de incluir tamén esas cartas.
Aquí vos deixo o remate dunha das dirixidas por A’ida a Xavier, recluso da celda 73 da prisión de Suse, e protagonistas ambos da novela epistolar de Berger:
‘No hay mayor error que creer que la ausencia es la nada. La diferencia entre ambas es cronológica (tiene que ver con una cronología que ellos no controlan). La nada es antes, y la ausencia, después. A veces es fácil confundirlas: de ahí algunos de nuestros pesares.’

ANHELO DE MAR

Foi un refacho de Suroeste o que me levou ás páxinas de ‘Circe ou o pracer do azul’, novela de Begoña Caamaño adicada ás mulleres que transgriden e aos homes coa afouteza de amalas. Chegado talvez ó momento central do relato, ó seu clímax, entendemos o por que do título e foi aí, sen máis, cando un novo refacho, esta vez saído do propio texto, me remitiu de golpe ó ‘m-Talá’ de Chus Pato, a un dos seus poemas(?) que tiven que buscar.
Na novela o asunto é o seguinte, Circe e Penélope establecen unha comunicación epistolar que tén como tema central a Ulises e que vai permitíndolles construir unha fonda confidencialidade que as enreda nunha sólida e sentida relación de amizade. Circe confesa o seu rendido amor por un home que non lle pertence e, pola contra, Penélope recoñece repulsión e odio por ese mesmo ser. Cando os extremos representados polas dúas mulleres chegan a tocarse xa para sempre é cando a primeira, Penélope, declara sentirse de novo liberada e diríxese a Circe dicíndolle: grazas, señora, por me devolver o mar.
No poema(?) co que Chus Pato pecha a parte que lle dá título ó seu libro, dúas mulleres tamén dialogan entre elas a modo de entrevista, son Locutora e Brenda, talvez trasunto da propia poeta ou talvez non. A entrevista/poema(?) inclúe unha conexión cunha páxina web introducindo así a modo de intrusión/complemento un texto aparentemente alleo no que, entre outras cousas, tamén se fala de Circe, da illa das femias asasinas, da máis divina das estirpes. O poema(?) remata co seguinte intercambio de preguntas/respostas:
LOCUTORA: De non ser quen es, quen desexarías ser?
BRENDA: en certo modo oceánica, “manifesto medusas”, quizais polos océanos
LOCUTORA: Brenda, como son os xenitais do teu texto? cal é o teu próximo proxecto ou desexo?
BRENDA: Titanic, os créditos de Titanic, son impresionantes, sería escribir algo así, con esa estructura, algo épico, unha epopea, en columnas homéricas, é dicir: hexámetros.

Pensei entón que toda muller expresa así o seu don de vida, o seu desexo ou instinto de ser fonte: como un anhelo de mar.

p.s.: o libro de Begoña Caamaño contén un erro no seu lombo ó escribir ‘prazer’, un erro que carga de significado o significante, que me pareceu fermoso e que debería ter sido produto dunha intención.

ICONOLOXÍA VAXINAL

Explícome. O concepto de iconoloxía vaxinal foi creado aló polos primeiros setenta para facer referencia á existencia dunha imaxinería propiamente feminina no ámbito da produción artística. As súas introdutoras foron dúas artistas, Judy Chicago e Miriam Shapiro, á vez activistas do denominado Movemento de Liberación da Muller. Tras unha teimuda búsqueda dun elo que distinguira as realizacións das mulleres das realizadas polos homes deron coa teoría da existencia dun suposto patrón común nas obras das primeiras: todo se organizaba derredor dun orificio central innegablemente metafórico.
Sobre este capítulo da historia da arte pódese atopar moita máis información no fabuloso libro de Patricia Mayayo titulado ‘Historias de mujeres, historias del arte’, e refírome aquí a el por un motivo máis que xustificado -como pronto ides ver- co que batín circunstancialmente cando andaba detrás doutras cousas. O caso é que, ó profundizar na cuestión dese metafórico centro que pode ser identificado en todo produto artístico realizado por mulleres, as autoras cren recoñecelo en múltiples formas e citan varias, unha delas, unha das mencionadas, son as ventás.
A miña lóxica aristotélica non acaba de dilucidar se neste meu blog fago uso e abuso dunha iconoloxía vaxinal, partindo da base de que non son muller, ou, pola contra, se debo ponderar con máis obxectividade canto de muller hai en min. Por suposto, as conclusións que eu obteña ó respecto non serán xa expostas aquí.

MULLERES, TALVEZ

O VENTO

O vento sopra contra
as janelas fechadas.

Na planície imensa
na planície absorta
na planície que está morta.

E os cabelos do ar ondulam loucos
Täo compridos que däo a volta ao mundo.

Sento-me ao lado das coisas
e bordo toda a noite a miña vida

Aqueles dias tecidos
que tinham un ar de fantasia
quando vieram brincar dentro de mim.

E o vento contra as janelas
faz-me pensar que eu talvez seja um pássaro.

Versos de Sophia de Mello Breyner Andresen cos que quero facer a miña pequena homenaxe a todas as mulleres, pero sobre todo ás miñas, talvez paxaros, talvez.