… AND THE LIVIN’ IS EASY

Días de duro traballo físico, de regreso ás orixes. O corpo renxe, si, pero a cambio dese castigo recupera sensacións que xa parecían mortas para sempre. Non todas son pracenteiras, incluso é posible que ningunha o sexa, mais o pracer está neso, en recuperar, en recuperar-se. Tén o seu encanto restabrecer vellas relacións de amor/odio: o pico, a pá, a marra, a serra de arco, o punteiro e a maceta, o martelo e as puntas de encofrado, as tenazas e o arame, etc. E todo eso en xornadas inacabables e soleadas, ás veces eternas. Por suposto, deixo para o final o mellor, a compañía, neste caso a de Manolo, ese home que xa camiño dos oitenta segue cultivando o seu vello oficio como se non houbera outra cousa que merecera a pena, como se non existira diferencia entre unha xornada de hai trinta anos, ou sesenta, e a de antonte, a de hoxe, a de mañá. Repite os xestos, os pasos, o ritmo, incluso os comentarios sobre os xestos, sobre os pasos, sobre o ritmo. É así que o verán semella ser un vello verán, un eterno verán, e os golpes nos dedos tamén son os vellos golpes nos dedos, e as putas moscas (Manolo: Andan doentes, meu fillo. É a tormenta.), as insoportables moscas, son as mesmas moscas de sempre e, entón, por culpa delas, lémbrome de que en todo hai -en case todo- espazo para uns versos:

La mosca
“Te tendré que matar de nuevo.
Te maté tantas veces, en Casablanca, en Lima,
en Cristianía,
en Montparnasse, en una estancia del partido de Lobos,
en el burdel, en la cocina, sobre un peine,
en la oficina, en esta almohada
te tendré que matar de nuevo,
yo, con mi única vida.”

Julio Cortázar

Así vai pasando, neste sen pasar, o meu summertime.

VIS A VIS

Non acabou de convencerme a suposta marabillosa instalación que Isabel Coixet nos mostra no vello cárcere coruñés. O edificio devórao todo, como non podía ser doutra maneira. Nada se lle aporta ó texto literario de John Berger, é máis, queda totalmente desdebuxado, convertido en burdo punto de partida co que xustificar a proposta. Quen realmente se detén a escoitar o contido das cartas, incluso máis, quen se para a lelas? E que dicir dos ‘posters’ das actrices (case todas), desas caras perfectas ocupando as descunchadas paredes das deprimentes celdas. As súas voces, incluso as súas artificiosas voces… Dame a impresión de que a incuestionable boa intención da cineasta distorsionou o espírito da obra do escritor, a pesar de que contara con el para facelo, o que non cambia nada. Espectáculo, espectáculo mediático (Pe, Monica Bellucci, Juliette Binoche, Maria de Medeiros,…). Os internos terían elixido os mesmos nomes, seguro, pero outro tipo de fotos.
Nada teño contra as instalacións, nada teño tampouco contra Isabel Coixet (todo o contrario), moito menos teño aínda contra John Berger, por eso me doe ter que confesar o meu desencanto. Por suposto, non todo é inútil, abonda probablemente co impacto que as cartas dos presos reais que sufriron enclaustramento entre aquelas paredes, cartas que homenaxean ás vítimas da nosa horrible historia, xeneran sobre nós, máis intenso se cabe ó lelas alí dentro, alí metidos entre sórdidas reixas. Se cadra foi ese o mellor acerto da montaxe, o de incluir tamén esas cartas.
Aquí vos deixo o remate dunha das dirixidas por A’ida a Xavier, recluso da celda 73 da prisión de Suse, e protagonistas ambos da novela epistolar de Berger:
‘No hay mayor error que creer que la ausencia es la nada. La diferencia entre ambas es cronológica (tiene que ver con una cronología que ellos no controlan). La nada es antes, y la ausencia, después. A veces es fácil confundirlas: de ahí algunos de nuestros pesares.’

IRONÍAS

Pido xa de antemán desculpas. Sei que unha das peculiaridades da miña escritura é precisamente a indefinición no seu obxectivo, o provocar unha sensación de estafa no lector, deixalo case sempre nun estado de espera inútil; algo así é o que se me di que produzo, ou sexa, que poño en marcha os mecanismos todos dos que dispoño para logo non obter apenas nada, unha perda de enerxía e de esforzo (meu, xa que logo, e de quen por mor de misteriosas circunstancias acaba caendo na miña literatura). Pois ben, o post que agora me dispoño a facer, é dicir, o que estou xa facendo, é ou vai ser un exemplo evidente deste meu apuntado defecto: nin eu mesmo entendo moi ben que é o que estou dicindo e, peor aínda, para que me poño a dIcilo. Tanto ten, sabedes que esto é pura menestra, acompañamento, que o elemento consistente do prato é o que vai en forma de imaxe.
Pasei unhas horas destas santas xornadas vacacionais vendo unha película do meu admirado Angelopoulos, unha das súas obras primeiras e apenas coñecida, ‘Los cazadores’, do ano 1977. Trátase dunha historia montada sobre un argumento moi simple que, a pesar deso, permite ó director grego elaborar unha complexa e prolongada elucubración: uns personaxes de extracción social acomodade coinciden nunha partida de caza que está tendo lugar no presente (o momento no que a película se rodou) nun entorno solitario e nevado e, de forma sorprendente, atópanse co cadáver aparentemente aínda fresco dun combatente comunista falecido no 1949, durante a guerra civil. Un dos individuos rompe o silencio facendo unha curiosa pregunta: ‘pero, non pasara xa todo?’ A partir dese momento despertan un tras outro todos os demos que aparentemente quedaran xa atrás para non perturbar máis as acomodadas vidas deses seres.
Tamén neses días fun para ás páxinas dunha pequena novela de Irene Némirovsky (outra vez Auschwitz), ‘El ardor de la sangre’, na que uns personaxes baten tamén de fociños co seu esquecido pasado, con incómodas historias que xa formaban parte doutro tempo, duns seres cos que non se sentían xa identificados a pesar de ter sido eles mesmos. Pero non vou contar máis, abonda. De todos os xeitos xa pedín desculpas de entrada por esto.
Ben, non sei se podedes vincular todo o que aquí dixen e non dixen con eso que está pasando, que nos está pasando. Garzón vai ser seguramente procesado por atreverse a resucitar nomes, feitos, dramas, etc., que xa pasaran, que non poden facer agora trampa para presentarse de novo ante nós e sacudir as nosas tranquilas e inocentes vidas, porque, talvez non sexamos felices, pero -retomo a Némirovsky- a tranquilidade é o sucedáneo máis perfecto para suplir esa carencia, para afastarnos da nosa infelicidade.
Ai, Garzón, Garzón, co ben que estabas cazando e vas atopar un guerrilleiro comunista morto no 49 co seu sangue aínda quente e manando das feridas! Se polo menos viras como remata o film! Ou ti xa sabías, xa podías imaxinar?

PARECIDAS, PERO DISTINTAS

Dúas propostas artísticas baseadas na fotografía da paisaxe están a coincidir no tempo e case tamén no(s) espazo(s). Refírome á ‘Iberia’ de Augusto Alves da Silva, e a ‘El final, aquí’, de Jorge Barbi. A primeira podíase ver ata antonte no MUSAC leonés, mentres que a de Barbi forma parte dunha montaxe colectiva ofrecida valentemente no Centro Torrente Ballester de Ferrol e remata xa mañá. Ambas están asentadas sobre o poético principio da mirada viaxeira (mellor sería dicir do viaxeiro con mirada) e toman como referente a mesma xeografía. Por suposto, como consecuencia destas coincidencias, resulta inevitable atopar no resultado final moitos elementos comúns. Mais non, non son propostas intercambiables, cada unha delas ten a súa propia consistencia, activa en nós como espectadores diferentes estímulos.
Alves da Silva adicouse a transitar camiños dunha España deshabitada, moitas veces desértica, levándolle -parece ser- a contraria de xeito obsesivo ó gps do todoterreo comprado para tal odisea: xeografía humana, humanizada; o home e a súa capacidade para decidir, para elexir, para reivindicarse fronte á máquina. Unha lectura, si.
Barbi buscou outra excusa para botarse a andar, unha xustificación máis densa, moito máis abrumadora: foi detrás das paisaxes da derrota, dos lugares nos que se materializou individual e colectivamente a traxedia, é a súa unha xeografía absolutamente inhumana, deshumanizada. Cada fotografía identifica con precisión os escenarios naturais nos que foron asasinadas miles de víctimas durante os dramáticos anos da contenda civil. Son tamén paisaxes deshabitadas, pero nelas sentimos como pesa a presenza das ausencias.
Matices, xustamente neles é onde atopan enerxía para a supervivencia os xéneros artísticos. Sempre nos parecen esgotados e, de vez en cando, sacúdennos con renovadas forzas.

DESAXUSTES EVIDENTES

Encántame atopar erros nos libros, imprecisións, ruídos. Hai veces nas que algunhas páxinas gañan encanto, resaltan de repente por enriba da monotonía das outras. En fin, son rarezas que un ten, e se unicamente fora esta ou, aínda máis, se todas foran deste tipo!
Os erros poden ser de moi diferente calado, poden ir dende os máis simples, aqueles que consisten en faltas ortográficas (eu cada día creo que cometo máis), tipográficas, de paxinación, etc., ou aqueloutros que afectan xa non só á forma, senón ó contido, ó discurso. Por suposto, refírome a erros, non a posicionamentos conscientes e de carácter exótico ou visiblemente extravagantes, que son outra cousa.
Dous exemplos represerntativos do que quero dicir podémolos atopar en dúas obras de considerable prestixio: `La actualidad de lo bello’, de Hans-Georg Gadamer, e ‘Vida líquida’, de Zygmunt Bauman. Na primeira, fálase dun ‘Carlos V de Velázquez’, na segunda, do papa Pío IX ó referirse ó ‘Inocencio X’, tamén de Velázquez.
No caso de Gadamer, o tradutor remítenos a unha nota ó pé da páxina para aclarar que o cadro ó que fai alusión o autor é, obviamente, de Tiziano. No caso de Bauman, a cousa foi máis complexa, xa que ese lapsus serviulle ó pintor Herman Braun-Vega para retrucarlle o feito de telo posto de exemplo de artista do mundo líquido -ergo, artista líquido-, algo que fai nun libro trampa editado por Ochoa de Michelena en Sequitur (interesantísimo, por certo) baixo o reclamo dun título e dunha autoría só parcialmente certos: ‘Arte, ¿líquido?’, por Zygmunt Bauman.