PALABRAS BOMBA

Por seguir coa liña explosiva do post anterior, vaia, non por outra cousa. En realidade do que quero dicir algo é da surrealista partida de tute cabrón que, tras un lote de anos, rematou onte o T.C. ó dar a coñecer que xa existe sentenza sobre o Estatut. Do pouco que aínda sabemos e das primeiras reaccións parece deducirse que verdadeiramente gañou quen aparentemente perdeu ou, enfocado doutro xeito, hai un deseño moi coidado para intentar transmitir a idea de validez dun texto que, non obstante, de entrada, foi eviscerado e convertido en animal disecado.
A sensación dun profano en lides xurídicas coma min é que na partida de tute cabrón referida houbo basicamente unha obsesión, unha especie de enfoque artificieiro para tratar de desactivar toda palabra bomba colocada nos baixos dese vehículo sospeitoso que era o texto catalán. E, por suposto, de entre todas as palabras bomba, a potencialmente máis perigosa, talvez incluso a única, foi a palabra nación.
A liorta que se vén arrastrando xurídica e politicamente derredor deste anticristo derivou finalmente na xeneralización do uso do término nacionalidade como adecuado e aséptico continente no que non hai posibilidade de encaixar determinados contidos que si lle son propios ó continente nación, disque. Un asunto de significantes e de significados que non parece dirimirse polas academias da lingua, senón polas sectarias faccións da xudicatura e a bon seguro tamén polas cabezas privilexiadas dos sesudos responsables políticos dos grandes partidos.
En fin, que como se dun clásico do oeste se tratara, rematada a partida comeza a película. Xa veremos que desenlace nos espera, pero témome que lle vai ser difícil ó sheriff controlar tanta tensión.

Para a familia de Sitges.

ANHELO DE MAR

Foi un refacho de Suroeste o que me levou ás páxinas de ‘Circe ou o pracer do azul’, novela de Begoña Caamaño adicada ás mulleres que transgriden e aos homes coa afouteza de amalas. Chegado talvez ó momento central do relato, ó seu clímax, entendemos o por que do título e foi aí, sen máis, cando un novo refacho, esta vez saído do propio texto, me remitiu de golpe ó ‘m-Talá’ de Chus Pato, a un dos seus poemas(?) que tiven que buscar.
Na novela o asunto é o seguinte, Circe e Penélope establecen unha comunicación epistolar que tén como tema central a Ulises e que vai permitíndolles construir unha fonda confidencialidade que as enreda nunha sólida e sentida relación de amizade. Circe confesa o seu rendido amor por un home que non lle pertence e, pola contra, Penélope recoñece repulsión e odio por ese mesmo ser. Cando os extremos representados polas dúas mulleres chegan a tocarse xa para sempre é cando a primeira, Penélope, declara sentirse de novo liberada e diríxese a Circe dicíndolle: grazas, señora, por me devolver o mar.
No poema(?) co que Chus Pato pecha a parte que lle dá título ó seu libro, dúas mulleres tamén dialogan entre elas a modo de entrevista, son Locutora e Brenda, talvez trasunto da propia poeta ou talvez non. A entrevista/poema(?) inclúe unha conexión cunha páxina web introducindo así a modo de intrusión/complemento un texto aparentemente alleo no que, entre outras cousas, tamén se fala de Circe, da illa das femias asasinas, da máis divina das estirpes. O poema(?) remata co seguinte intercambio de preguntas/respostas:
LOCUTORA: De non ser quen es, quen desexarías ser?
BRENDA: en certo modo oceánica, “manifesto medusas”, quizais polos océanos
LOCUTORA: Brenda, como son os xenitais do teu texto? cal é o teu próximo proxecto ou desexo?
BRENDA: Titanic, os créditos de Titanic, son impresionantes, sería escribir algo así, con esa estructura, algo épico, unha epopea, en columnas homéricas, é dicir: hexámetros.

Pensei entón que toda muller expresa así o seu don de vida, o seu desexo ou instinto de ser fonte: como un anhelo de mar.

p.s.: o libro de Begoña Caamaño contén un erro no seu lombo ó escribir ‘prazer’, un erro que carga de significado o significante, que me pareceu fermoso e que debería ter sido produto dunha intención.

ICONOLOXÍA VAXINAL

Explícome. O concepto de iconoloxía vaxinal foi creado aló polos primeiros setenta para facer referencia á existencia dunha imaxinería propiamente feminina no ámbito da produción artística. As súas introdutoras foron dúas artistas, Judy Chicago e Miriam Shapiro, á vez activistas do denominado Movemento de Liberación da Muller. Tras unha teimuda búsqueda dun elo que distinguira as realizacións das mulleres das realizadas polos homes deron coa teoría da existencia dun suposto patrón común nas obras das primeiras: todo se organizaba derredor dun orificio central innegablemente metafórico.
Sobre este capítulo da historia da arte pódese atopar moita máis información no fabuloso libro de Patricia Mayayo titulado ‘Historias de mujeres, historias del arte’, e refírome aquí a el por un motivo máis que xustificado -como pronto ides ver- co que batín circunstancialmente cando andaba detrás doutras cousas. O caso é que, ó profundizar na cuestión dese metafórico centro que pode ser identificado en todo produto artístico realizado por mulleres, as autoras cren recoñecelo en múltiples formas e citan varias, unha delas, unha das mencionadas, son as ventás.
A miña lóxica aristotélica non acaba de dilucidar se neste meu blog fago uso e abuso dunha iconoloxía vaxinal, partindo da base de que non son muller, ou, pola contra, se debo ponderar con máis obxectividade canto de muller hai en min. Por suposto, as conclusións que eu obteña ó respecto non serán xa expostas aquí.

FOME ZERO

Detrás da estación central de Rio de Xaneiro (coma noutras cidades do sur e do centro), existe dende hai pouco un restaurante popular denominado Betinho, do nome de Herberto de Souza, chamado Betinho, promotor en 1982 da primeira campaña nacional contra a fame. Está financiado polo estado e xestionado por unha empresa privada.
O edificio tén dous pisos, cada un cunha ampla sala de cores e mobiliario agradabeis. As camareiras, vestidas de azul, son simpáticas e cálidas. Algúns predicadores evanxélicos rondan pola entrada, cerca da caixa. Vestidos con camisas brancas, lanzan sorrisos cautivadores á xente que agarda… que os ignora completamente.
Por un real ó día (50 centavos de dólar), unha persoa pode obter un menú sustancioso de tres platos. O restaurante está aberto cinco días á semana. Pódese utilizar unha vez ó día e hai que consumir a comida alí mesmo.
Nas longas colas que se forman na beirarrúa dende o amencer, vin mulleres de mediana idade apenas capaces de andar, coa pel gris e o cabelo raro. Algúns nenos teñen o ventre inchado polo kwashiorkor ou polas lombrigas.

O texto está tirado do libro ‘El imperio de la vergüenza’, de Jean Ziegler, editado por Taurus no 2006. O fragmento que traducín para colgar baixo esta vacuna ventá (ou xanela) forma parte do cápitulo XII, Programa Fome Zero, no que se analiza a situación de Brasil coincidindo cos primeiros momentos de Lula no poder.

MUROS DE CONTENCIÓN

O capitalismo é un virus mutante para o que non hai polo de agora remedios, apenas bálsamos de discutible efectividade e, por enriba, de curta duración e con impredicibles efectos secundarios. Pensamos neso cando entramos en fase descendente e esquecémolo cando nos sentimos nas alturas. Vivimos nun parque temático chamado vida e para disfrutar un minuto dunha dubidosa sensación de placer temos que botar horas facendo cola, agardando, esperando mansos. Deitámonos un día convencidos de que os monstros forman parte da mitoloxía e despertamos cheos de baba pestilente e metidos na boca do leviatán. Que llo pregunten ós gregos.
Castelos, atalaias, fortalezas, búnkeres, trincheiras, etc., etc. Todo se limita a eso, a levantar muros de contención para intentar deter a ameaza, a real ou a imaxinaria, eso non importa, o caso é ter un muro que exerza o seu efecto placebo nas nosas mentes. Lémbrome entón dos clásicos, dalgún clásico, de versos que recitabamos de cativos e nos que intuíamos unha sentida advertencia, algo desacougante que nos profetizaba unha arrepiante ameaza, ou a vós non vos pasaba?: Miré los muros de la patria mía, / si un tiempo fuertes, ya desmoronados… Por suposto, ben sei que Quevedo non falaba de economía, pero eu tampouco falo exactamente de economía.

PINTADA DE AZUL

Foi a posteriori cando comecei a reflexionar sobre o asunto das ventás en Duchamp, ou sexa, que antes de que a min se me dera por dispararlles coa miña cámara  nunca me parara a pensar sobre o papel que xogaran no conxunto da obra duchampiana. Realmente tratábase dun asunto secundario, dígoo en relación coa repercusión que outras propostas súas xeneraron no devir das artes dos últimos decenios (xa case un século!): a ‘Fonte’, ‘LHOOQ’, a ‘Roda de bicicleta’, ‘O gran vidro’,…

Si, mesmo ‘O gran vidro’ viña sendo claramente unha ventá -e outras moitas cousas, incluso para Rosalind Krauss un autorretrato críptico-, ben sei, pero nunca me parara a mirar por/para  ela doutro xeito que non fora superficial (na análise) e cómplice (na irreverencia, na heterodoxia).

Foi despois -xa dixen- cando me percatei do sentido que adquirían as súas pequenas ventás, ‘A liorta de Austerlitz’ (La bagarre de Austerlitz), ‘Viúva alegre’ (Fresh widow) e, entón si, ‘O gran vidro’.  Duchamp era perfectamente sabedor do que facía, construía un discurso escrupulosamente dirixido ó principio de ‘ideal de ventá’. 

Pensei tamén no paradoxo que supón considerar a Marcel ‘antirretiniano’. Si, é clara a intención do concepto, pero seguramente non houbo artista/anti-artista que máis tempo e obras dedicara a explorar as reaccións do ollo: os seus experimentos móbiles, os xogos dos rotorrelevos, a súa debilidade polos instrumentos ópticos, a terminoloxía dos seus xogos de palabras (‘oculismo de precisión’, que imprimiu nunha tarxeta de visita)…

‘Viúva alegre’ é unha fiestra de madeira, de dúas follas,  pintada de azul. Os cristais son de coiro (non son polo tanto cristais) e absolutamente negros, nada deixan ver ó seu través. En realidade é unha ventá (window) alegre (fresca, si, mellor fresca), unha viúva (widow) moi fresca, moi moi alegre… Sempre trampas. Fóra/dentro, alegría/tristeza.  Que se nos mostra entón, cal é o xogo? De que lado da ventá estamos? Está dentro a alegría e a oscuridade da noite queda fóra ou é ó revés, vemos o luminoso azul externo da ventá e o loito inunda o interior? Albertianas ou duchampianas, as ventás non deixan de ser truculentas, reversibles, ambiguas. Ollos de cíclope para ver o mundo, ollos que co tempo rematan sendo violentamente cegados.