LUͧEOANE

Por fin acudín a ver a exposición que está ofrecéndonos dende o pasado mes de abril, coa excusa -xa máis ben obriga- do centenario do nacemento de Luís Seoane, a Fundación que leva o seu nome. A mostra está conformada na súa totalidade cos fondos que atesoura a institución, e abofé que son moitos e variopintos, e aínda que se bota de menos máis produción pictórica, non desmerece. E dito esto, considerando que o meu é un blog absolutamente persoal e sen máis finalidade que a que queira darlle, podo permitirme o atrevemento e a liberdade de expresar certas opinións negativas da montaxe. A primeira, que me aburre tanta obra gráfica e tanto libriño en expositores pechados; a segunda, que me irrita que os textos impresos nas paredes das salas acaben parecendo ás veces enigmas dunha esfinxe; a terceira, que fastidia a sequedade da información que acompaña a cada obra; a cuarta, que me parece absurdo que non se corrixan erros tontos -sempre existen, loxicamente- cando xa houbo tempo dabondo para facelo e non requiren de esforzo (poema manuscrito asinado por Rafael Alberti e descrito na ficha adxunta como de Rafael Dieste)…
Pese a todo, voltarei por alí algunha vez máis antes de que a desmonten. Quedei prendado dun bodegón do ano 1958 no que nunca antes me fixara e, peor aínda, nin tan sequera podería asegurar ter visto en ningunha outra das grandes exposicións adicadas ó artista: ‘Bodegón con porros’. Esa pintura, os outros dous bodegóns que colgaban ó seu lado e algunhas das mariñas marabillosamente abstractas, que cos seus azuis diversos e ondulantes se axitaban, son razóns de peso para que o faga.
Pero hai máis centenarios de Seoane sementados por esta incrible terra nosa. O que me pregunto é se ten máis sentido esta maneira de afrontar a conmemoración, ou se merecería a pena aunar esforzos e completar unha gran exposición. Xa sei que a nós eso das fusións non se nos dá de todo ben, que levamos o minifundismo no mapa do adn, pero…

RIDÍCULO (EU)

Sorprendeume que sendo luns fora posible visitar as exposicións na sede da Fundación Caixagalicia d’A Coruña, está claro que un funciona xa por inercia. Fun atraído por esa montaxe que xa percorreu outras cidades e que recibiu o título rimbombante de Cara ao paraíso. Un diálogo coa arte galega e as vangardas. Podería terse chamado de calquera outro xeito, habería xustificadas posibilidades. O caso é que… A ver quen nega o valor artístico e supoño que crematístico de calquera das obras expostas, non serei eu. Mais eso non creo que sexa motivo dabondo para considerar que a exposición mereza a pena como tal, como proposta de conxunto e non como alarde de propiedades (un par de picassos, un chagall, un esperpéntico dalí, un miró, un braque, un par de ferrados de laxeiro, unha torada de leiro,etc.). E ollo, unha por unha, moitas das obras son interesantes, pero non precisamente as que fan ostentación de aristocrática sinatura artística, esas case todas son menores. Vaia, que me deixou frío, que salvo a grata satisfacción de ver novamente esa Rosiña sueña de Lamazares, daquel Lamazares dos oitenta que a min aínda me segue parecendo magnífico, e non digo xenial ou orixinal, que no contexto da arte galega tamén, pero si atrevido e necesario. Algo semellante podería dicir de Vilariño e as súas impactantes fotos de animais desecados pousados sobre moreas de coloridas especias. Excepcións.
Pero eso non foi todo, e menos mal. Mereceu a pena visitar a exposición da terceira planta, Posgraffiti, xeometría e abstracción, unha mostra con múltiples apéndices (ou case mellor, prolongación de diferentes propostas de arte nás rúas) e coa que levei unha grata sorpresa. Teño que recoñecelo, si. Dígoo porque non pensaba atopar nada especial que non remitira a cousas tipo Basquiat ou, talvez, Banksy. Pero non, recibín unha fermosa cura de humildade. Quedei interesadísimo en Momo, en Eltono (sobre todo), en Marlon de Azambuja e, menos, en Bassett. Lástima non terlle prestado antes atención a esta oferta, basicamente porque me tería feito ilusión patear certas rúas buscando os cebos nos que deixar algunha pequena filigrana, algún rastro(?), ou simplemente observar.

A ventá que aparece neste post está obtida directamente da rede, concretamente de lovecolors.net, e a intervención plástica que se observa na mesma é obra de Eltono, agora xa inconfundible na súa particular caligrafía de limpas xeometrías e de remate sempre bifurcado.

VOLARE

J. G. Ballard, nun capítulo das súas memorias, conta que ante a ‘Anunciación’ de Leonardo, na Galería dos Uffizi de Florencia, preguntouse que sería o que pensaban uns turistas xaponeses que se atopaban mirando o cadro, que opinarían daquel home alado e axeonllado diante dunha moza de aspecto tímido. Daba por descontado que nada sabían dos mitos cristiáns e, polo tanto, ese tipo de escenas tiñan que consideralas forzosamente surrealistas.
Creo que resulta a todas luces interesante esta cuestión, sobre todo para intentar entender nós un pouco mellor o que verdadeiramente pode querer dicir nun sentido amplo a palabra surrealismo. É realmente surrealista toda interpretación que se fai dun acontecemento (un motivo iconográfico, se o aplicamos ó exemplo anterior) cando non dispoñemos dos datos necesarios para axustarnos con precisión ó significado apropiado? O surrealismo é produto da ignorancia, quero dicir, a ignorancia dos xaponeses fai realmente desa pintura dos Uffizi unha obra surrealista? Confeso que nunca pensara exactamente nesta dimensión do asunto, pero confeso tamén que agora que o fago xenérame moitas dúbidas e, por suposto, non estou convencido de que se poida respostar dun xeito doado ás cuestións aparentemente estúpidas que plantexei.
Ben sabemos que o azar é un compoñente básico na concepción do surrealismo (Surrealismo), que a definición por excelencia é a tomada do texto lautreamontino ó referir ese encontro casual dun paraugas e dunha máquina de coser nunha mesa de quirófano. É posible que algo deso poidera haber nese encontro (casual?) dos xaponeses e de Leonardo na galería florentina, pero talvez un algo insuficiente.
Teño para min que Ballard deixou voar a súa imaxinación e ante o seu plantexamento (están entendendo os tipos estes o que ven?) foi a mellor resposta que atopou. Non é probablemente a correcta, pero é a máis práctica e efectiva: entendemos o que quere dicirnos. Por outro lado, non se trata dunha situación especial, plantexamentos similares facémolos uns e outros case a diario, ben pasiva (sendo observados) ou activamente (nós os observadores). Incluso os historiadores da arte máis reputados aplican ese mesmo truco de maxia, senón achegádevos ó famoso De Duve e ó seu ‘Kant after Duchamp’ e veredes como lle fai a súa particular autopsia á arte contemporánea ó preguntarse que podería extraer un alieníxena da visión das obras máis representativas da arte actual que, por suposto, non terían sentido lóxico algún para el/ela (ou o que fora). Volare, si. Anxos leonardescos. Paxaros na cabeza. Surrealismo.

DERROTAS

Veño de ler a Maffesoli, por curiosidade, por saber de primeira man como interpreta este polémico sociólogo os tempos que nos están tocando. O libro en cuestión titúlase Iconologías, e leva o subtítulo de Nuestras idolatrías posmodernas, e esencialmente a partir desa información xa case nos podemos facer unha certa idea do seu contido. Está organizado como un dicionario que conta con cerca de corenta entradas coidadosamente elexidas -unha especie de mitoloxía na que se poden identificar arquetipos- para construir un discurso máis ou menos encadeado no que vai plantexando a súa tese dun xeito insistente: o mundo está coñecendo o final dunha etapa histórica e, polo mesmo, a aparición dunha nova e, basicamente, antitética. Velaí a derrota (enténdase nas súas diversas acepcións).
Para Maffesoli todos os signos analizados indican que a modernidade perece e cédelle o asento a eso que polo de agora recibe o nome de posmodernidade. Trátase basicamente do trunfo do dionisíaco, do retroceso da razón ante a irrupción do emocional; a tribu dilúe ó individuo, o que importa é a sensación de pertencer ó grupo, a un grupo, de compartir os seus rit(m)os e de entregarse por completo ó pracer que eso xenera; o futuro non importa porque unicamente o presente ofrece satisfacción: carpe diem; seducir mediante a imaxe é máis práctico ou efectivo que intentar convencer con argumentacións sesudas, os libros van así retrocedendo ante a invasión dos xogos virtuais; animalidade -elemento fundamental- fronte a humanidade; blablablá… Quero dicir que os argumentos móvense todos nesa direción. A conclusión é doada: o protagonismo da cultura occidental, heredeira dos principios ilustrados, está nas últimas. Oriente (pode entenderse como estricta oposición á idea de Occidente) chega con todas as consecuencias. Non o fixo de repente, foi expandídose dunha maneira progresiva -asi o considera o autor-, primeiro en secreto durante os romanticismos, logo manifestándose discretamente co surrealismo e, xa agora, abertamente e cunha forza imparable. Alea iacta est.